Gojnik (Sideritis scardica) — górskie ziele, które dopiero odkrywamy w pielęgnacji
.avif)
- Remove the current class from the content27_link item as Webflows native current state will automatically be applied.
- To add interactions which automatically expand and collapse sections in the table of contents select the content27_h-trigger element, add an element trigger and select Mouse click (tap)
- For the 1st click select the custom animation Content 27 table of contents [Expand] and for the 2nd click select the custom animation Content 27 table of contents [Collapse].
- In the Trigger Settings, deselect all checkboxes other than Desktop and above. This disables the interaction on tablet and below to prevent bugs when scrolling.
W polskich sklepach zielarskich gojnik ma ugruntowaną pozycję. Kupuje się go w torebkach po 50 gramów, parzy jak herbatę, poleca znajomym przy jesiennym przesileniu. Ale prawie nikt nie mówi o nim w kontekście, w którym pojawił się najwcześniej — w pielęgnacji skóry.
To zaskakujące, bo właśnie stamtąd wzięła się jego nazwa.
Czym właściwie jest gojnik
Gojnik (Sideritis scardica) to bylina z rodziny jasnotowatych, ta sama, do której należą mięta, szałwia i melisa. Rośnie wysoko — naturalne stanowiska znajdują się zwykle powyżej tysiąca metrów nad poziomem morza, na kamienistych, wystawionych na słońce zboczach Bałkanów, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.
Wygląda skromnie. Sztywna, szarozielona łodyga pokryta drobnymi włoskami, a na szczycie żółtozielone kwiatostany przypominające kłosy. Nie zwraca uwagi, dopóki się jej nie rozetrze w palcach — wtedy uwalnia zaskakująco intensywny, żywiczno-korzenny zapach.
Surowcem zielarskim jest całe ziele: łodygi, liście i kwiaty zbierane w pełni kwitnienia.
Skąd nazwa „gojnik”
Polska nazwa nie jest przypadkowa i nie jest marketingowa. Pochodzi wprost od czasownika „goić”.
Grecka nazwa rodzajowa Sideritis wywodzi się od słowa sideros — żelazo. W starożytności roślinę wiązano z ranami zadanymi żelaznym orężem. Pedanios Dioskurides, grecki lekarz i farmakolog żyjący w I wieku naszej ery, autor De Materia Medica — dzieła, które przez kolejne piętnaście stuleci pozostawało podstawowym podręcznikiem zielarstwa w Europie — zalecał napar z gojnika żołnierzom wracającym z wypraw wojennych jako środek wspierający powrót do sił.
Innymi słowy: pierwsze udokumentowane zastosowanie gojnika dotyczyło regeneracji ciała po wysiłku i urazach. Herbata przyszła później.
Szałwia libańska, herbata górska, ironwort — dlaczego tyle nazw
Gojnik występuje pod zaskakującą liczbą określeń, co bywa mylące przy zakupach.
Herbata górska — najpopularniejsza nazwa na Bałkanach i w Grecji, gdzie napar z gojnika jest codziennym napojem, odpowiednikiem naszej rumianku czy lipy.
Szałwia libańska — nazwa handlowa używana w Polsce, myląca o tyle, że gojnik nie jest szałwią, choć należy do tej samej rodziny botanicznej.
Grecka herbata górska — określenie stosowane wobec odmian rosnących w masywie Olimpu, uznawanych za najcenniejsze.
Ironwort — nazwa angielska, będąca dosłownym echem greckiego sideros.
Czaj mali, mursalski czaj, planinski čaj — nazwy lokalne w Albanii, Bułgarii i Macedonii.
Wszystkie odnoszą się do roślin z rodzaju Sideritis, który liczy około stu gatunków. W kosmetyce i ziołolecznictwie największe znaczenie ma Sideritis scardica — odmiana o najlepiej udokumentowanym składzie.
Warto wiedzieć, że w Bułgarii roślina została wpisana do rejestru gatunków chronionych. Dziko rosnące stanowiska są nieliczne, a pozyskanie surowca odbywa się dziś głównie z upraw kontrolowanych.
Co zawiera gojnik
Skład ziela jest bogaty i dobrze przebadany, głównie przez ośrodki greckie, bułgarskie i niemieckie.
Flawonoidy — grupa związków polifenolowych, do której należą m.in. apigenina i hypolaetyna. To one w największym stopniu odpowiadają za przeciwutleniające właściwości rośliny.
Kwasy fenolowe — kolejna frakcja antyoksydacyjna, neutralizująca wolne rodniki.
Olejki eteryczne — nadają zielu charakterystyczny balsamiczny zapach.
Fitosterole i garbniki — garbniki mają działanie ściągające, wykorzystywane w preparatach do skóry.
Składniki mineralne — m.in. żelazo, cynk, magnez i miedź.
To połączenie — silna frakcja antyoksydacyjna plus garbniki plus olejki — sprawia, że gojnik jest interesującym surowcem nie tylko do naparu, ale i do formuł stosowanych zewnętrznie.
Dlaczego gojnik trafił do naszej receptury
Kiedy pracowaliśmy nad nową maścią do pielęgnacji skóry okolic stawów i mięśni, szukaliśmy składnika, który uzupełni działanie żywokostu o właściwości łagodzące — i który nie będzie kolejnym oczywistym wyborem z półki.
Gojnik spełnił oba warunki. Ekstrakt z ziela wnosi do formuły frakcję łagodzącą, dobrze współgra z olejami roślinnymi i nie zaburza konsystencji, która ma znaczenie przy produkcie przeznaczonym do masażu.
Tak powstała maść żywokostowa z gojnikiem i olejem CBD — preparat do stosowania zewnętrznego, który nawilża, regeneruje i łagodzi podrażnienia. Jest polecany do pielęgnacji skóry okolic stawów i mięśni, szczególnie po wysiłku fizycznym.
Zaznaczmy wyraźnie: to kosmetyk. Wszystkie tradycyjne zastosowania gojnika opisane wyżej dotyczą naparu i historii ziołolecznictwa, nie działania maści. Maść pielęgnuje skórę — i to robi dobrze.
Z czym się łączy w formule
Gojnik nie pracuje w recepturze sam. Towarzyszą mu trzy inne składniki, a całość została pomyślana jako kompozycja.
Żywokost lekarski (Symphytum officinale) — podstawa maści. Naturalne źródło alantoiny, jednego z najlepiej poznanych składników regenerujących i nawilżających w kosmetyce. Działa regenerująco, nawilżająco i ujędrniająco, przynosząc ukojenie skórze okolic stawów i mięśni.
Boswellia, czyli kadzidłowiec (Boswellia serrata) — żywica drzewa rosnącego w Indiach i na Półwyspie Arabskim, znana z tradycji ajurwedyjskiej. W formule wspiera skórę wrażliwą, skłonną do podrażnień.
Olej z konopi siewnej z kannabidiolem — w naszej recepturze w stężeniu 5%. Wspiera regenerację naskórka i dobrze rozprowadza się podczas masażu. Więcej produktów z tej grupy znajdziesz w kategorii CBD.
Uzupełnieniem są olej kokosowy, alantoina i pantenol — prowitamina B5. Pełne składy wszystkich naszych produktów opisujemy w leksykonie składników.
Dwa górskie surowce, jedna receptura
Jest w tej formule pewna symetria, która nas cieszy.
Gojnik pochodzi z bałkańskich zboczy powyżej tysiąca metrów. Nasza woda mineralna — z głębinowego odwiertu w rejonie Rabki-Zdroju, u podnóża Gorców. Zawiera ponad 23 000 mg/dm³ składników stałych, czyli prawie czterdzieści razy więcej niż woda zwykła, a wśród nich wapń, magnez, żelazo, jod, brom, selen i cynk.
Dwa surowce ukształtowane przez góry, tylko przez różne. Jeden przywieziony z Bałkanów, drugi wydobyty kilkanaście kilometrów od naszej wytwórni w Szczawie, gdzie produkujemy nieprzerwanie od 1989 roku.
To nie jest przypadek, że sięgamy po składniki z takich miejsc. Rośliny rosnące wysoko, w trudnych warunkach, w silnym nasłonecznieniu i przy dużych różnicach temperatur, wytwarzają więcej związków ochronnych — właśnie tych polifenoli i flawonoidów, których szukamy w surowcu kosmetycznym. Wysokość robi robotę, której nie da się podrobić w uprawie nizinnej.
Jak stosować maść z gojnikiem
Preparat nakłada się zewnętrznie, kilka razy dziennie lub w zależności od potrzeb, delikatnie wmasowując w skórę aż do wchłonięcia.
Kilka praktycznych uwag z naszej strony:
Konsystencja maści została dobrana pod kątem masażu — daje odpowiedni poślizg i nie wchłania się zbyt szybko, dzięki czemu można spokojnie pracować z napiętym miejscem przez kilka minut.
Regularność działa lepiej niż intensywność. Krótka, codzienna aplikacja daje więcej niż sporadyczne, obfite nakładanie.
Przed pierwszym użyciem warto wykonać próbę uczuleniową na małym fragmencie skóry — to standardowa rekomendacja przy każdym nowym kosmetyku, także naturalnym.
Nie stosujemy preparatu na skórę uszkodzoną ani w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników. Produkt ma skład wegański.
Najczęstsze pytania o gojnik
Czy gojnik i szałwia libańska to to samo?
Tak. „Szałwia libańska” to nazwa handlowa stosowana w Polsce wobec Sideritis scardica. Roślina nie jest botanicznie szałwią, choć należy do tej samej rodziny jasnotowatych.
Skąd pochodzi nazwa gojnik?
Od czasownika „goić”. Nazwa nawiązuje do starożytnej tradycji stosowania rośliny przy ranach — grecka nazwa rodzajowa Sideritis pochodzi od słowa oznaczającego żelazo i wiąże się z ranami zadanymi żelaznym orężem.
Gdzie rośnie gojnik?
Na terenach górskich, zwykle powyżej 1000 m n.p.m. — na Bałkanach, Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej. Najbardziej ceniona odmiana Sideritis scardica pochodzi z rejonu masywu Olimpu.
Czy gojnik stosuje się tylko do picia?
Napar jest najpopularniejszą formą, ale historycznie gojnik znany był przede wszystkim z zastosowań zewnętrznych. Dziś ekstrakt z ziela bywa składnikiem preparatów kosmetycznych — również w naszej maści żywokostowej.
Czy maść z gojnikiem nadaje się do masażu?
Tak. Konsystencja preparatu została dobrana pod kątem masażu — usprawnia jego wykonywanie, a składniki aktywne pielęgnują skórę okolic stawów i mięśni.
Ile CBD zawiera maść?
Receptura zawiera olej z konopi siewnej z kannabidiolem w stężeniu 5%.
Czy produkt jest wegański?
Tak. Wszystkie nasze preparaty do stosowania zewnętrznego mają skład wegański — jedynym wyjątkiem w ofercie jest maść propolisowa.
Czy maść mogą stosować osoby ze skórą wrażliwą?
Formuła została opracowana z myślą również o skórze wrażliwej, a produkt przeszedł testy dermatologiczne. Przed pierwszym użyciem zalecamy próbę uczuleniową na małym obszarze skóry.
Gojnik jest dobrym przykładem tego, jak działamy od 1989 roku: sięgamy po surowce z długą tradycją, sprawdzamy, co realnie wnoszą do formuły, i łączymy je z tym, co mamy pod ręką w Gorcach.
Zobacz maść żywokostową z gojnikiem i olejem CBD →
Produkt do stosowania zewnętrznego. Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu. Przed pierwszym użyciem zaleca się wykonanie próby uczuleniowej. W razie wystąpienia podrażnienia przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
